Sektör Temsilcilerinin Gözünden Türk Dizilerinin Küresel Başarısı Ve İhracat Süreci

Son yıllarda Türkiye’nin dizi ihracatı konusundaki yükselişi medyada sık sık haberleştirilmektedir. Yapılan bu haberler, konuyu ilgi çekici hale getirmekte ve araştırmacıların bu konu üzerine mercek tutmasına neden olmaktadır. Bu yazı Türk dizilerinin yurtdışındaki başarısının altında yatan nedenleri ve ihracat sürecini ele almaktadır.

Türkiye, ABD’den sonra en çok dizi ihraç eden ülke konumundadır. Orta Doğudan, Güney Amerika’ya tam 175 farklı ülkede Türk dizileri izleyiciyle buluşmakta. İTO’nun 2022 yılında yayınladığı “Kültürel Değişim ve Endüstrileşme Sürecinde Türk Dizileri” raporunda ihracat gelirlerinin 650 milyon dolar seviyesine tırmandığı belirtilirken, 2023 yılı sonunda bu rakamın 1 milyar dolara çıkması beklenmekte.

Tv Yayıncılığının ve Türk Dizilerinin Gelişimi

Tek kanallı dönemin ilk yıllarında özellikle yurt dışından ithal edilen diziler izleyici ile buluşmuştur. Bu dönemde yalnızca TRT’nin yayın yapması ve izleyicilerin TRT’den başka alternatifi olmaması dizileri hafızalara kazımıştır. Dallas, Arsene Lupen, Köle Isaura en unutulmaz diziler arasındadır. Ayrıca Türk Edebiyatından uyarlanan Hanımın Çiftliği, El Kızı, Küçük Ağa gibi diziler de izleyiciler tarafından beğeniyle karşılanmıştır. Yayınlanan ilk Türk dizisi ise Kaynanalardır (1975). (1) Çok kanallı hayata geçişin ardından yıllar içerisinde içerik patlaması yaşanmıştır. 2000 yılı itibariyle Türk yapımları sektörleşmiştir. Sektörleşmede ve içerik patlaması yaşanmasında çok kanallı dönemin etkisi büyüktür.

İhracat Döneminin Başlangıcı

2001 yılında Deli Yürek adlı dizinin yayın haklarının Kazakistan’a satılması Türk dizileri için milat noktasıdır. Bu tarihte ilk kez bir Türk dizisi yurt dışında seyirciyle buluşmuştur. Deli Yüreğin başarısının ardından tam 6 yıl sonra Gümüş dizisinin Latin Amerika pazarında büyük ses getirişi Türk dizilerinin giderek yurt dışında tanınmasına neden olmuştur. Bu iki dizi sektör için oldukça önemlidir. Türk dizilerinin iç pazarda sevilip sevilmemesinin yurt dışındaki başarısına pek bir etkisi yoktur. Örneğin Son dizisi ülkemizde sadece 25 bölüm yayınlanırken aynı dizi İsveç’te reytinglerde bir numara olmuştur. (2)

İhracat Sürecinin Oyuncuları

İhracat sürecinin pek çok farklı şekilde gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Birincisi tahmin edileceği üzere doğrudan yapım şirketi aracılığıyla gerçekleşmektedir. Bu noktada uluslararası fuarlarının önemi büyüktür. Bu kadar büyüyen bir sektörde aracı kuruluşların varlığı yadsınamaz, yalnızca içeriklerin pazarlamasını yapan distribütör firmalar da ihracat yapabilmektedir. Bu aracı şirketlere örnek olarak Global Agency ve Calinos Holding verilebilir. Son olarak TV kanalları da tıpkı yapım şirketleri gibi içeriklerini doğrudan kendileri satabilmektedirler.

Başarının Ardındaki Sır

Özellikle 2006 yılından sonra hızla artan dizi ihracatı, Balkanlar’da, Ortadoğu ülkelerinde ve Latin Amerika’da sıklaşmıştır. Latin Amerika ülkeleri açısından düşünüldüğünde bir dönem bu coğrafyalarda oldukça sevilen ve buradan tüm dünyaya yayılan Maria Mercedes, Aşk Meleğim gibi Latin Amerika menşeili pembe dizilerin ardından bölge insanının Türk dizilerini beğenmesi önemlidir. Esra Güngör Kılıç’ın kaleme aldığı, “Kültürel Değişim ve Endüstrileşme Sürecinde Türk Dizileri” raporunda yayınlanan makalede (Türkiye’de Dizi Üretim-İhracat Dinamikleri İlişkisi ve Kültürel Üretim) sektör temsilcileri ile yapılan görüşmelerde elde edilen bulgular Türk dizilerinin başarısı ardındaki sırrı aralamakta. Sektör temsilcilerinin ortak görüşüne göre Türkiye’nin çok kültürlü oluşu dizilerin her ülkede izleyici bulmasını sağladığını ve de ayrıca Türkiye’nin yakın kültürel ilişki içerisinde bulunduğu coğrafyalarda ortak kültürel kodların dizilerin seyredilmesine olanak tanıdığı belirtilmiştir. Ortadoğu, Balkanlardaki ve tüm dünyadaki önlenemez yükselişi bu şekilde açıklayabiliriz. Sektör çalışanı Ahmet Ziyalar, bu durumu şöyle özetlemektedir: “Dizilerimizde yer alan bir hikâyeyi gören, izleyen dünyanın neresinde olursa olsun kendisi ile özdeşleşebilen bir şey yakalayabilmektedir.” Türkiye’nin dizi ihracatı konusundaki bir diğer avantajı uzun süreli bölümleri. Ülkemizde özellikle Amerikan dizilerini beğenenler tarafından uzun dizi süreleri eleştirilse de bu durum önemli bir avantaj sağlamakta.

Fatih Altaylı’nın 18.08.2013 tarihinde HaberTürk gazetesinde yayımlanan yazısında uzun yıllardır yurt dışına dizi ihraç eden bir arkadaşıyla yaptığı sohbetten aktardığına göre olay akışının uzun uzadıya verilmesi izleyicinin konuyu anlamasında önemli bir unsurdur çünkü aileler dizi izlerken başka işlerle meşgul olmaktadırlar. Tecrübeli yapımcı sorulan soruya şu şekilde cevap vermiştir: “Bizde televizyon Amerika'da ya da Batı Avrupa'da olduğu gibi izlenmiyor. Bir yandan dizi izliyor aileler, bir yandan çocukla uğraşıyor, bir yandan çay servisi yapıyor, bir yandan telefona bakıyor, bir yandan küçük çocuğu yatırıyor, büyük çocuğun dersini çalışıp çalışmadığını kontrol ediyor. Tüm bunları yaparken de dizi izliyor. Tempo düşük olduğu için, tüm bu uğraşlara rağmen diziyi kaçırmıyor, konuyu atlamıyor." Ayrıca yapımcı; Arap coğrafyasının, hatta Avrupa’nın ve Akdeniz ülkelerinin bile bu tarz televizyon izleme kültürüne sahip olduğunu belirtmektedir. Genel olarak özetlemek gerekirse, Türk dizilerinin uluslararası arenadaki başarısının altında yatan nedenleri, ülkemizin çok kültürlü oluşuyla ve komşu coğrafyalar ile (özellikle Balkanlar ve Ortadoğu) kültür aktarımı içerisinde bulunmasıyla açıklayabiliriz. Bu başarı Prodüksiyon şirketleri, TV kanalları ve distribütör firmalar aracılığıyla gelmektedir.

KAYNAKÇA (1) https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_dizileri

(2) https://web.archive.org/web/20150420015145/http://magazin.bugun.com.tr/-son-dizisi isvec-te-bir-numara-haberi/219569/

Not: Yazarın bu yazısı daha önce İmZa Dergisinde yayınlanmıştır.