Kitlerin Psikolojisi ve Le Bon

Bu yazımda kitleleri peşinden koşturmak isteyenler için başucu kitabı sayılabilecek Le Bon’un “Kitleler Psikolojisi” isimli kitabını özetlemeye çalışacağım. En sonda söyleyeceğimi en başta söylemek gerekirse, birkaç cümle ile kitabın tanıtım bülteninde de faydalanarak şunları söyleyebiliriz:  “Kitlelerin şuursuz hareketlerinin, fertlerin şuurlu hareketlerinin yerine geçmesi çağımızın başlıca vasıflarındandır.” Bu cümle aslında kitabın niçin yazıldığını bizlere anlatmakta.

Yazarın, kitleler hakkında ortaya koyduğu ana düşünce, kitleleri oluşturan insanların zekâ seviyeleri arasında çok fark olsa bile tüm insanların kitle halinde iken zekâ seviyesinin eşitlendiği görüşüdür. Yani en zeki insan ile en aptal insan arasında bir fark yoktur. Kitleler çabuk hiddetlenir, telkine açıktırlar ve muhakeme gücü yoktur. Bu özeliklerin farkına varan iyi bir hatip kitleri kolayca yönetebilir. Le Bon, kitlelere ait özelliklerin pek çok yerde olduğunu savunur. Ona göre kitleleri yönetmek için bir araya gelen parlamento üyeleri bile kitlelere ait özellikler taşır. Üyeler, seçildikleri bölgelerden gelen talepleri akıl süzgecinden geçiremezler. Aldıkları kararlar kendi kararları değildir. Yani seçmenlerin telkinine kapılırlar. Yine ayrıca grup başkanlarının görüşlerine ve nüfuzuna kapılırlar. (Bu son cümleye örnek olarak, meclisimizdeki milletvekillerinin üyesi oldukları partilerinin aldığı karara göre oy kullanmalarını verilebiliriz)   

Birkaç üyeden oluşan mahkeme jürilerinde de (kitlelerin tipik özelliği olarak) hâkim görüşe bağlılık ve muhakeme gücünden yoksunluk görülür. Ayrıca kitapta grup içindeki önderlerin kitleri gütme noktasında önemli kişiler olduğu vurgulanmaktadır. Önderler iddialarını tekrar ettirerek düşüncesini kitlelere sirayet ettirmektedir. Burada önemli olan iddiaların kanıtlanması değil sürekli tekrarıdır. Eğer iddialar yazılı olarak yapılacaksa o zaman iddiaların dozu hafifletilebilmelidir.

 Le Bon kitleleri idare etmek için hayallere vurgu yapılması görüşündedir. Hayaller, kelimeler ve formüller sirayeti kolaylaştırır. Kitlelerin düşünceleri oluşurken bir takım etmenler düşüncelerin oluşmasında etkilidir. Yazar bu etmenleri yakın etmenler ile uzak etmenler olmak üzere ikiye ayırmıştır ve uzak etmenleri ayrıca açıklamıştır. Bunlar ırk, gelenekler, zaman, kurumlar, eğitim gibi etmenlerdir. 

Kitabın amacıyla ilgili olarak; kitleler, dünyayı etkileyen pek çok toplumsal olayı gerçekleştirmiş olan insan yığınlardır. Günümüzde kitleleri anlamak dünyayı şekillendirmek demektir. Kitleleri anlamak için de öncelikle onların psikolojisinden anlamak gerekir. Bu kitabın yazılma amacı kitleri daha iyi anlayabilmek olduğu söylenebilir.  

Sonuç olarak, insanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliği muhakeme gücüdür. Eğer bir insan muhakeme gücünü kaybederse güdülecek duruma gelir. Yani aklını kiraya vermiş olur. İnsanlar kitlelerin içerisinde muhakeme gücünü kaybettikleri için kitlelerin incelenmesi elzemdir. Bu kitap insanların kitle halindeki durumunu incelediği ve açıkladığı için insanların davranışlarını ve davranışlarının altında yatan nedenleri psikolojik temelli olarak öğrenilmesi açısından önemlidir.

Not: Yazarın bu yazısı daha önce İmZa Dergisinde yayınlanmıştır.